PESEL: do czego służy i czego bez niego nie da się załatwić

PESEL to numer w rejestrze ludności, jedenaście cyfr, w których zapisane są data urodzenia i płeć. Formalnie to tylko identyfikator, w praktyce bez niego sporej części codziennych spraw w Polsce nie da się załatwić.

Co bez niego nie działa

Umowa z operatorem komórkowym na abonament, a nie na kartę. Rejestracja do lekarza w ramach NFZ. Zapisanie dziecka do przedszkola lub szkoły. Złożenie rocznego zeznania podatkowego. Założenie Profilu Zaufanego, elektronicznego podpisu, przez który odbywa się niemal cały kontakt z urzędami online. Ubieganie się o świadczenia, w tym o świadczenia na dzieci.

Osobną kwestią są banki. Konto można otworzyć także bez numeru, ale część produktów i usług online będzie niedostępna.

Komu przysługuje

Numer nadaje się osobom zameldowanym w Polsce, a także cudzoziemcom, którym jest potrzebny w konkretnej procedurze przewidzianej przepisami. W praktyce podstaw jest wiele: zatrudnienie, nauka, obowiązki podatkowe, załatwianie dokumentów dla dziecka.

Dla obywateli Ukrainy objętych ochroną czasową obowiązuje odrębna procedura, numer nadawany jest ze statusem UKR. To ten sam PESEL, ale powiązany ze statusem ochrony, a przy jego zmianie zmienia się także wpis w rejestrze.

Jak go uzyskać

Wniosek składa się w wydziale spraw obywatelskich urzędu gminy właściwej dla miejsca zamieszkania. Potrzebny jest paszport, wskazanie podstawy i adres w Polsce. Jeśli podstawa wiąże się z pracą lub nauką, trzeba przedstawić dokument, który ją potwierdza.

W wielu gminach obsługa odbywa się po wcześniejszym umówieniu wizyty, a wolny termin nie zawsze pojawia się od razu. W dużych miastach to wąskie gardło: sam wniosek rozpatrywany jest szybko, ale dostać się na wizytę nie zawsze udaje się za pierwszym razem.

Wniosek dla dziecka wymaga aktu urodzenia z tłumaczeniem przysięgłym. Tłumaczenie wykonane przez zwykłego tłumacza nie zostanie przyjęte.

Zameldowanie i PESEL to nie to samo

Te pojęcia ciągle się mylą. Zameldowanie to rejestracja pod adresem, PESEL to numer w rejestrze. Przy zameldowaniu numer nadawany jest automatycznie, ale można go otrzymać także bez zameldowania, jeśli istnieje inna podstawa.

To ważne, bo wynajmujący często odmawiają zameldowania i ludzie uznają, że droga do numeru jest zamknięta. Nie jest.

Ile to trwa

Przy osobistym złożeniu wniosku w niewielkim mieście numer nadawany jest zwykle w dniu wizyty lub następnego dnia. W dużych gminach trwa to dłużej, a większość czasu zajmuje nie rozpatrzenie wniosku, tylko oczekiwanie na termin.

Procedurę można też przeprowadzić zdalnie, przez pełnomocnika, ale trwa ona dłużej i wymaga prawidłowo sporządzonego pełnomocnictwa.

W skrócie

PESEL jest potrzebny niemal przy każdej czynności, przy której państwo musi ustalić tożsamość danej osoby. Załatwia się go w gminie, potrzebny jest paszport i podstawa, a sam numer nie jest sztywno powiązany z zameldowaniem. Jeśli planują Państwo mieszkać w Polsce dłużej niż kilka miesięcy, nie warto z tym zwlekać.

Materiał ma charakter informacyjny. Procedury i wymagania się zmieniają, a szczegóły zależą od konkretnej sytuacji. Przed złożeniem dokumentów warto sprawdzić aktualne wymagania.

Temat: PESEL i zaświadczenia